Öşür Verirken Söylemek Gerekir Mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
Toplumda, dini vecibelerin yerine getirilmesi bazen toplumsal ve kültürel normlar çerçevesinde tartışmalara yol açar. Özellikle Öşür, yani toprağın ürünlerinden alınan zekât, çoğu zaman nasıl ve ne zaman verileceği ile ilgili soruları gündeme getirir. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde yaşayan, toplumsal çeşitliliğe tanıklık eden biri olarak, bu soruya toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından bakmak önemli. Öşür verirken “söylemek gerekir mi?” sorusu, bireylerin dini inançları, sosyal rollerine ve ekonomik durumlarına göre farklılık gösteren bir tartışma konusudur.
Toplumsal Cinsiyet ve Öşür: Kim, Nerede, Ne Zaman?
Toplumda, dinî vecibeler genellikle erkekler üzerinden kodlanmış bir sorumluluk olarak algılanır. Öşür vermek de bu sorumluluklardan biridir. Pek çok ailede, erkekler geleneksel olarak maddi sorumlulukları taşır ve bu sorumluluk, Öşür gibi dini yükümlülüklerde de görülür. Ancak, günümüzde kadınların iş gücüne katılımı arttıkça ve ekonomik özgürlükleri pekiştikçe, bu dinî yükümlülüklerin kadınlar arasında nasıl dağıldığı da bir soru işareti oluşturmaktadır.
Bir akşam, İstanbul’un bir semtinde otobüsle seyahat ederken yanımda, her gün işine giden, kendini iş hayatına adamış bir kadının sohbetini duydum. Kadın, yakın bir arkadaşına “Bu yıl Öşürümü ödedim, ama gerçekten ne kadarını vereceğimi hala bilmiyorum” diyordu. Kendisinin ekonomik bağımsızlığını kazanmış bir birey olarak, Öşürünü nasıl vermesi gerektiğine dair bir içsel mücadele yaşıyordu. Burada dikkat çeken nokta, bir kadının bu tür dini sorumlulukları sadece toplumun belirlediği normlara uyarak değil, kişisel olarak nasıl bir anlam yükleyeceği ve uygulayacağıdır. Bu durumda, kadının “söylemek gerekir mi?” sorusuna verdiği yanıt, kişisel bir sorumluluk ve toplumsal normlar arasında bir denge kurmaktan ibaret oluyor.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet: Öşürün Adil Dağılımı
Öşürün toplumsal eşitlik ve adalet açısından da önem taşıyan bir boyutu vardır. Öşürün gelirleri toplumsal adaletin sağlanması adına önemli bir araçtır. Ancak, bu bağışları kimlerin aldığını, nasıl dağıldığını gözlemlediğimde, bazen bu paylaşımların gerçekten eşit ve adil olmadığını fark ediyorum. Örneğin, düşük gelirli bir mahallede, birkaç kişi büyükçe bir yerden elde ettiği gelir ile Öşürünü öderken, diğer tarafta sokakta geçici işlerle çalışan, yetersiz maaşla geçinen insanlar daha düşük oranlarda ödeme yapabiliyor.
Geçtiğimiz hafta yine İstanbul’da, bir parkta bir grup gencin sohbetine kulak misafiri oldum. Aralarından biri, diğerlerine kendi ödeyeceği Öşür hakkında konuştu ve “söylemek gerekir mi?” sorusunu gündeme getirdi. Bir arkadaşının ise, Öşürün toplumsal anlamda “yük” değil, “paylaşma” amacı güttüğünü ve bunun her zaman şeffaf bir şekilde ifade edilmesi gerektiğini savunduğunu duyduğumda, aklımda önemli bir soru belirdi: Öşür, toplumsal eşitsizlikleri mi güçlendiriyor yoksa buna karşı mı duruyor?
Çeşitlilik bağlamında, farklı gelir seviyelerine sahip olan bireylerin, aynı toplumsal bağlamda nasıl farklı deneyimler yaşadığı ve dini yükümlülüklerini nasıl yerine getirdikleri, bu soruyu yanıtlamak için önemli ipuçları sunuyor. Öşürün toplumda daha şeffaf ve adil bir biçimde paylaşılması gerektiğini söyleyen bu genç, aslında sosyal adalet perspektifini gündeme getiriyor. Eğer bir kişi ekonomik olarak zorluklar yaşıyorsa, bu durum onun dini sorumluluklarını yerine getirmesine engel olmamalıdır. Diğer yandan, toplumsal cinsiyet rollerinin de bir etkisi vardır; erkek ve kadınların Öşür konusunda eşit sorumluluk taşıması, daha adil bir toplum için temel bir ilkedir.
İstanbul’un Sokaklarında: Farklı Deneyimler ve Dini Yükümlülükler
İstanbul’daki farklı semtlerde farklı yaşam tarzlarına tanıklık ederken, Öşürün ve dini yükümlülüklerin toplumsal yansımalarını görmek şaşırtıcı olabiliyor. Özellikle büyük alışveriş merkezlerinde, iş yerlerinde ya da toplu taşımada insanlar birbirlerine dini vecibeleri ne kadar yerine getirdiklerini ve hangi sorumluluklarını paylaştıklarını rahatça ifade edebiliyorlar. Ancak bu durum, bazı gruplar için “söylemek gerekir mi?” sorusunu zorlaştırabiliyor.
Örneğin, bir iş yerinde çalışan ve sınıfsal olarak daha alt seviyelerde bulunan bir işçi, Öşürünü öderken bunu etrafındakilere bildirmekten çekinebilir. Çünkü bu, sosyal hiyerarşiye karşı gelen bir davranış olarak algılanabilir. Ancak, diğer taraftan, aynı iş yerindeki bir üst düzey yönetici, kendi ödemesini daha geniş bir çevreye duyurmakta bir sakınca görmeyebilir. Bu durum, Öşürün sosyal sınıflar, gelir düzeyleri ve hatta cinsiyet üzerinden nasıl farklı algılandığını gösterir.
Sonuç: Sosyal Adalet ve Dini Yükümlülükler Arasındaki Denge
Sonuç olarak, Öşür verirken söylemek gerekip gerekmediği konusu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından farklı açılardan ele alınabilir. Toplumsal cinsiyet ve sosyal normlar, dini yükümlülüklerin yerine getirilmesiyle ilgili davranış biçimlerini etkilerken, aynı zamanda toplumsal adaletin sağlanması açısından önemli bir tartışma alanı oluşturur. Birçok farklı grup, bu soruyu kendi ekonomik durumlarına, toplumsal rollerine ve kişisel inançlarına göre farklı bir şekilde yanıtlayabilir. Önemli olan, bu yükümlülüklerin, tüm bireyler için eşit ve adil bir şekilde yerine getirilmesi ve toplumun her kesiminin bu sorumlulukları, bir yük değil, sosyal adaletin sağlanmasında bir araç olarak görmesidir.